Ыдыктыг Библия: Экклесиаст
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:38:56.916556+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Экклесиаст

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Экклесиаст

Экклесиаст

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

(азы Суртаалчының ному)

Киирилде

Суртаалчы деп ат бурунгу еврей дылда «Кохелет», бурунгу грек очулгада «Экклесиаст» дээн. Бо аттың утказы эки билдинмес. Дорт очулгада «Чыыш-хурал кижизи» дээн уткалыг. Еврей чоннуң чыыжында башкы азы суртаалчы дээн чадавас.

Номнуң бирги кезээнде Суртаалчы алдарлыг мерген угаанныг хаан Соломоннуң өмүнээзинден чугаалап турар. Ынчалза-даа мында Угаадыглыг чугаалар номунда бижиттинген, хөйге билдингир мерген сөстерден ылгалдыг, улустуң чаңчыкпааны ужур-утка, аян-хөөннүг бодалдарны дамчыдып турар. Суртаалчы бодунуң чуртталгазында хөйнү көргеш, аас-кежик хээрек болгаш кижилерниң аас-кежикти чедип аар дээн оралдажыышкыннары түңнел чок дээрзин билип каан.

Суртаалчы бодунуң номунда амыдыралдың янзы-бүрү талаларын шинчилеп көрүп, кижи амытанның чуртталгазында кандыг-ла бир утканы болгаш сорулганы тып аарын кызып турар. Ооң үндүрген түңнелдери мындыг – кижилер чуртталганың утказын билип аар харык чок, кижи назыны кыска, амыдырал кижилерге болганчок-ла чөптүг эвес.

Ындыг турбуже, Суртаалчы чуртталгада чамдык чүүлдер өскелеринден дээре деп бадыткап турар. Чижээлээрге, мерген угаанныг болуру мелегей болурундан дээре. Амыдырал хоозун куруг болгаш меге-даа болза, Бурган кижилерге ажыл-иш, аъш-чем, найырал, өг-бүле дээн чижектиг чүүлдерден өөрүшкүнү болгаш үнени тып аар, Бурганның айтыышкыннарын хажытпайн чыргал көөр арганы берген.

1

1^1Давидтиң оглу, Иерусалимге хааннаан Суртаалчының+ сөстери.

Бүгү чүве хоозун куруг

2– Хоозун куруг чүве-дир – деп, Суртаалчы чугаалап каан. – Хоозундан хоозун чүве-дир, бүгү чүве хей-бус ышкаш!+

3Чырык черге кылып чораан бүгү-ле ажыл-ижинден кижи кандыг ажык-дүжүк алырыл че?+
4Салгалдар эртип-ле турар, салгалдар кээп-ле турар, а чер-делегей мөңге шагда туруп-ла турар+. 5Хүн үнүп-ле турар, хүн ажып-ла турар, оон база катап үнер черинче эгиштеп бар-ла чыдар+. 6Хат мурнуу чүкче углай үнгеш, соңгу чүкче ээп – ол-ла хевээр дескинип-ле, дескинип-ле, бодунуң долганчак оруктарынче дедир эглип кээп-ле турар. 7Бүгү-ле хемнер далайже агып чыдар+, ынчалза-даа далайның эриин ажыр долбас, а хемнер киир агып чыдар черинче агып-ла, агып-ла чыдар[*]. 8Бүгү чүве ол хире шыланчыг, кижи ону илередип-даа шыдавас; ынчалза-даа карак көргеш-даа, көрүп ханмас+, кулак дыңнааш-даа, дыңнап пөкпес.

9Турган чүве туруп-ла турар, болуп турган чүүлдер болуп-ла турар+, чырык черде чаа чүү-даа чок. 10Чамдыкта улус бир-ле чүве дугайында «Көрем, бо чаа чүүл-дүр» дижи бээрлер, ынчалза-даа ол чүүл бистиң мурнувуста эрткен эрте-бурунгу үелерде-ле турган база болуп каапкан боор. 11Эрткен үеде болуп турган чүүлдерни кижилер уттупкан, а ам болур чүүлдерни ооң соонда чедип кээр улус база ол ышкаш уттуптар+.

Мерген угаанның хоозуну

12Мен, Суртаалчы, Иерусалимге Израильдиң хааны тургаш, 13бо өртемчейде болуп турар бүгү-ле чүүлдерни мерген угаан-биле шинчилээринче болгаш шенеп көөрүнче чүрээмни угландырдым. Кижи бодунуң күжүн үндүрүп чорзун дээш, кайы хире берге үүлени Бурган кижи төрелгетенге онаап каан-дыр!+
14Чырык черде дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херекти көрүп келдим: бүгү чүве хоозун куруг чүве-дир, түңнел чок күжениишкин-дир[*]. 15Ыргак чүүл дорттаттынмас+ база чок чүүл санаттынмас.

16Ынчан мен сагыш-чүрээмде: «Мээң мурнумда Иерусалимге хааннап чорааннарның аразындан тергиидеп, мерген угаан талазы-биле дөгерезин аштым+, мерген угаанны-даа, билиглерни-даа мээң чүрээм хөйнү көрген» дидим. 17Мерген угаанны-даа, мугулай болгаш тенек угаанны-даа шинчилеп билип алырынче чүрээмни угландырып чорааш, ол бүгү база-ла түңнел чок күжениишкин дээрзин билдим. 18Чүге дээрге улуг угаанда улуг муңгарал бар-дыр база угаан-билигни көвүдедип чоруур кижи ундаралды көвүдедип чоруур-дур+.

2

Чыргалдың хоозуну

2^1Оон бодум сагыш-чүрээмге: «Каям, бодумну хөглээшкин-биле шенеп көрейн, чыргалды мага-хандыр чооглаайн» – дидим, а ол база хоозун куруг чүве болду. 2Каткы дугайында+ «Ол – тенек угаан-дыр», а хөглээшкин дугайында «Ол чүнү чедип ап турарыл?» дидим.

3Мага-бодумну арага-биле тааладып шенээр деп бодап алдым. Кижи амытан бо өртемчейде өйлүг назынында чүнү кылза дээре дээрзин билип албаан шаамда, чүрээмни мерген угаанга башкартпышаан, мугулай кижи ышкаш чурттап көөр деп шиитпирледим. 4Улуг ажыл-херектерни бүдүрдүм: бодумга бажыңнарны тудуп+, виноград шөлдерин тарыдым-даа+; 5садтарны болгаш сесерликтерни бодумга өстүрдүм, аңаа кандыг-даа кат-чимистиг ыяштарны тарыдым-даа+; 6алаактарда ыяштарны суггарар дээш, хөлчүктерни кылдым-даа. 7Эр, херээжен кулдарны садып алдым-даа, мээң бажыңымга төрүттүнген чалчаларым база турган, а бода болгаш шээр малым саны Иерусалимге мээң мурнумда чурттап чораан улустуң кайызыныындан-даа хөй турган. 8Хааннардан болгаш күрүнелерден алдын-мөңгүннү-даа, эртинелерни-даа чыып алдым+; эр, херээжен ыраажыларлыг-даа, эр улустуң таалалы – хөй-ле херээженнерлиг-даа[*] апардым+.

9Ынчангаш Иерусалимге мээң мурнумда чурттап чораан улустуң аразындан тергиидеп, дөгерезин аштым+, а мерген угааным мээң-биле кады хевээр арткан. 10Карактарым чүнү-даа күзээрге, ойталавайн чордум; чүрээмге кандыг-даа хөглээшкинни хорувайн чордум; мээң чүрээм бүгү-ле ажыл-ижимден өөрүп турган, ол өөрүшкү дээрге мээң бүгү-ле ажыл-ижим дээш алыр үлүүм болган. 11Оон холдарымның кылып кааны бүгү-ле ажыл-херектерни болгаш иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимни катап эргий көрдүм: ол бүгү хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир, чырык черге ол бүгүден кандыг-даа ажык-дүжүк чок-тур+.

Мерген угаан биле мугулай угаанның ылгалы

12Мерген угаанны болгаш мугулай угаанны база эргий көрдүм. (Хаанның соонда келген кижи аңаа немей чүнү кылып шыдаарыл? Хаанның кылып каан чүүлдерин чүгле катаптап турар эвес бе?) 13Чырыктың дүмбейден дээрези дег, мерген угаанның ажык-дүжүү мугулай угаанның ажык-дүжүүнден улуг деп көрүп кагдым. 14Мерген угаанныг кижиниң карактары – ажык, а мугулай кижи дүмбейде улчуп чоруур-дур, ынчалза-даа оларның кайызының-даа хуу-салымы бир дөмей дээрзин билдим+. 15Ынчан мен бодум сагыш-чүрээмде: «Мени база-ла мугулайныы ышкаш, шак-ла ындыг хуу-салым манап турар ышкажыл: ынчаарга мээң кедергей улуг угаанныг апарганымның херээ чүл?» дидим. «Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир» деп, бодум сеткил-чүрээмде чугааландым. 16Чүге дээрге мерген угаанныгны кым-даа мөңге шагда сактып чорбас, мугулайдан ооң ылгалы-даа чок; келир үеде бүгү улус уттундуруп каар+. Мерген угаанныг кижи мугулайдан ылгал чок өлүп каар-дыр! 17Ынчан чуртталганы көөр хөңнүм чок апарган, чырык черде дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херектен хөңнүм калган, чүге дээрге бүгү чүве хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.

Ажыл-иштиң хоозуну

18Чырык черге иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимни көөр хөңнүм чок апарган, чүге дээрге ооң дүжүдүн мээң соомда келген кижиге арттырып каар ужурлуг-дур мен+. 19А ол кижи угаанныг болур бе азы мугулай болур бе? – ону кым билир боор. Мээң чырык черге иженип чорааш, бодумнуң мерген угаанга башкарткаш, кылган ажыл-ижимниң дүжүдүнүң ээзи ол кижи апаар-дыр. Ол база хоозун куруг чүүл-дүр.

20Ынчангаш чүрээмден муңгагдап кээп, чырык черге иженип чорааным бүгү-ле ажыл-ижимниң түңнел чогундан баш муңгаш апардым. 21Бир кижи мерген угаанныг, билиг-мергежилдиг болгаш чедиишкинниг иженип чоруур-дур, а бүгү-ле чүүлүн ол бүгү дээш ажылдап чорбаан кижиге бериптер ужурлуг боор-дур. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш улуг човулаң-дыр! 22Чырык черге иженип чоруур бүгү-ле ажыл-ижинден болгаш сагыш-чүрээниң човаашкынындан[*] кижи бодунга чүнү арттырып алырыл? 23Ооң бүгү-ле хүннери – муңгагдал-дыр+, ооң ажыл-ижи – човулаң-дыр; дүне безин ооң чүрээ амыр-дыш көрбес-тир. Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир!

24Кижиге аштанып-чемнениринден болгаш бодунуң ажыл-ижинге сагыш ханып, сеткилин өөртүрүнден дээре чүве чок-тур+. Ол бүгү база-ла Бурганның холундан кээр-дир дээрзин көрдүм+. 25Чүге дээрге Ол чокка кым аштанып-чемненип, кым сагыш ханып шыдаарыл?[*]
26Бурган Бодунга таарымчалыг кижиге мерген угаанны, билиглерни болгаш өөрүшкүнү берип турар-дыр, а бачыттыг кижиге берге үүлени онаап турар-дыр+: ол кижи бодунуң чыып үүжелээн чүүлүн Бурганга таарымчалыг кижиге бээр ужурлуг. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр, түңнел чок күжениишкин-дир!

3

Өй-шак Бурганның холунда

3^1Бүгү чүве өйлүг-шактыг

база бо өртемчейде бүгү-ле чүүлге үе турар.
2Төрүүр-даа үе турар,
өлүр-даа үе турар+;
тарыыр-даа үе турар,
тарып каан чүүлдү тура тыртар-даа үе турар;
3өлүрер-даа үе турар,
эмнээр-даа үе турар;
бузуп үрегдээр-даа үе турар,
тудуп кылыр-даа үе турар;
4ыглаар-даа үе турар+,
каттырар-даа үе турар;
кажыыдаар-даа үе турар,
хөглээр-даа үе турар;
5даштарны тарадыр октаар-даа үе турар,
даштарны чыыр-даа үе турар[*];
куспактаар-даа үе турар,
куспактаашкындан ойлаар-даа үе турар;
6дилээр-даа үе турар,
чидирер-даа үе турар;
кадагалаар-даа үе турар,
үндүр октаар-даа үе турар;
7ора тыртар-даа үе турар+,
тудуштур даараар-даа үе турар;
ыыттавас-даа үе турар+,
чугаалаар-даа үе турар;
8ынакшыыр-даа үе турар,
көөр хөөн чок боор-даа үе турар;
дайылдажыр-даа үе турар,
тайбың чурттаар-даа үе турар.

9Ынчангаш иженип чоруур кижи кылган чүүлүнден кандыг ажык-дүжүк алырыл че?+
10Кижи күжүн үндүрзүн дээш Бурганның кижи төрелгетенге онаап кааны берге үүлезин көрдүм+: 11Бурган бүгү чүвени чогуур үеде кайгамчык эки боор кылдыр кылып каан, кижи амытанга мөңге өй дугайында бодап чоруур чүректи берип каан. Ындыг-даа болза, кижилер Бурганның кылып турар ажыл-херээн эгезинден төнчүзүнге чедир билип шыдавас+. 12Ынчангаш оларга өөрүп-хөглээринден болгаш чуртталгазында буян кылырындан[*] дээре чүве чок-тур дээрзин угаап билдим+. 13База бир эвес кандыг-бир кижи аштанып-чемненип-даа, бодунуң кандыг-даа ажыл-ижинден таалал ап чоруур болза, ол дээрге Бурган хайыразы-дыр+. 14Бурганның кылып турар бүгү-ле чүүлү мөңгеде турар дээрзин угаап билдим; аңаа чүү-даа немээр аргажок база оон чүү-даа казыыр аргажок; улус Бургандан кортсун дээш, Ол ынчаар кылып турар. 15Ам бар чүүлдер мооң мурнунда-ла турган, моон соңгаар болур чүүлдер бо үеде болуп турар+. Бурган эрткен үени ээлдириптер болгай[*].

Өлүм шупту чүвени деңнеп турар

16Чырык черде оон өске көргеним бо: шииткел черинде-даа бузут бар болду, чөптүг-шынныг чорук турар ужурлуг черде-даа бузут бар болду. 17Ынчан мен сагыш-чүрээмде: «Чөптүг-шынныг-даа кижини, бузуттуг-даа кижини Бурган сайгарып шиидер-дир+, чүге дээрге бүгү-ле чүүлге база кандыг-даа ажыл-херекке үе Ооң холунда-дыр» деп чугааландым. 18Кижи төрелгетенниң дугайында сагыш-чүрээмде: «Олар боттары мал-маган бис дээрзин+ билзиннер дээш, Бурган оларны шылгап турар-дыр» деп чугааландым. 19Чүге дээрге кижи төрелгетенниң хуу-салымы-даа, мал-маганның салым-хуузу-даа – чаңгыс салым-хуу-дур+; оларның өлүрү ышкаш, демгилери база өлүп турар, шуптузунуң тыныжының дөзү чаңгыс-тыр. Кижиниң мал-магандан дээредээр чүзү-даа чок-тур; чүге дээрге бүгү чүве – хоозун куруг чүве-дир! 20Бүгү-ле дириг чүве чаңгыс черже чоруп турар, олар шуптузу довурак-доозундан тыптып келген база довурак-доозунче катап эгли бээр+. 21Кижи төрелгетенниң сүлде-сүнезини өрү үнүп турар бе, дириг амытаннарның сүлде-сүнезини черже бадып турар бе? – ону кым билир боор. 22Ынчангаш кижиге бодунуң ажыл-ижи дээш өөрүп чыргаарындан дээре чүве тывылбас-тыр дээрзин көрдүм+; кижиниң үлүг-хуузу ындыг-дыр, а ооң соонда чүү болурун көөр арганы аңаа кым бээр деп?

4

4^1Эргий көргеш, чырык черде үүлгеттинип турар бүгү-ле базымчаны көрдүм+: базындыртканнарның караа чаштыг, а оларны аргалаар кижи чок+; дарлакчыларның холунда эрге-күш бар-дыр, а дарлатканнарны аргалаар кижи чок-тур+. 2Ынчангаш мен чок апарган улусту ам чурттап чоруур улустан артык экизиндим+, чүге дээрге өлүглерниң чуртталгазы төнген-дир. 3А оларның кайызындан-даа дээре салым-хуу – ам-даа төрүттүнмээн, чырык черде дойлуп турар каржы-дошкун херектерни көрбээн кижиде боор чүве-дир+.

4Оон аңгыда кандыг-даа ажыл-иш болгаш кандыг-даа чедиишкин кижилер аразында адааргалдан үнүп турарын[*] база көрдүм. Ол база-ла – хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир. 5Мугулай кижи чудуруун чудук адаанче суп алгаш, бодунуң бажын чип чоруур-дур дээрзи шын+. 6Ындыг-даа болза, ажыл-иш болгаш улуг күжениишкин-биле чедип алган ийи адыш хиреден амыр-дыштыг оргаш алган чаңгыс адыш хирези дээре+.

Чааскаан болуру – берге үүле

7Эргий көргеш, чырык черде оон-даа өске хоозун куруг чүүлдү көрдүм. 8Бир кижи чааскаан, ооң чанында кым-даа чок, ооң оглу-даа, ха-дуңмазы-даа чок дижик; а ооң бүгү-ле ажыл-ижи төнчү чок, бай-байлаанга ооң караа тотпайн чоруур+. Ол кым дээш-ле иженип база сеткилинге чыргал көргүспейн чоруурул? Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш берге үүле-дир.

9Чаңгыс боорундан эштиг болганы дээре, чүге дээрге ийи кижиниң ажыл-ижи эки түңнелдиг. 10Чүге дээрге олар барып дүжер болза, бот-боттарын көдүржүп аар. А чаңгыс кижи барып дүжер болза база ону көдүрүп каар эжи чок болза, ат болганы ол. 11База ол ышкаш ийи кижи кады чыдар болза, оларга чылыг+; а чаңгыс кижи канчап чылыгып аарыл? 12База ол ышкаш чаңгыс кижини ажып-тиилеп ап болур болза, ийи кижи алыспайн баар. База ол ышкаш үш каът кылдыр ээрип каан удазын белен үзүлбес.

13Арга-сүме хүлээп билбес, кырган-даа бол, угаан чок хаандан ядыы-даа бол, угаанныг аныяк оол дээре. 14Чүге дээрге ол хаанның үезинде демги оол ядыы бооп төрүттүнген-даа болза, кара-бажыңдан үнгеш, хааннай берген+. 15Чырык черде кылаштап чоруур бүгү-ле дириг улус демги хаанның орнун ээлээр амдыы оолактың талазында дээрзин база көрдүм. 16Ындыг-даа болза, оларның мурнунда хааннап чораан улусту санап четпес, а келир салгалдар ол оолакты магадавас[*]. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.

Бурган мурнунга хей даңгырактың хоозуну

17Бурганның өргээзинче кел чыда, базымыңны кичээп хына+. Мугулайлар ышкаш, чүгле өргүл кылыр дээш эвес, а эки дыңнап аар дээш келгениң дээре+. Чүге дээрге шын эвес кылып турарын олар боттары билбес-тир+.

5

5^1Аас-дылың далаштырба база чүрээң Бурганның мурнунга сөс чугаалаар деп эшкедевезин; Бурган дээрде болгай, а сен черде-дир сен; ынчангаш чугаа-домааң кыска болзун+. 2Чүге дээрге хөй сагыш човаашкынындан дүш-дүл тыптыры дег, мугулайның чугаазы сөзүнүң хөйүнден билдинер+. 3Бурганга даңгырак бергеш, ону саадатпайн күүсет, чүге дээрге Бурган мугулайларга таарзынмас; даңгыраглаан соонда – күүсет+. 4Даңгыраглааш, күүсетпезиниң орнунга, даңгыраглавааның дээре+. 5Бодуңнуң аас-дылың мага-бодуңну бачытче чыгаптарын болдурба, база Бурганның төлээзиниң[*] мурнунга: «Чазыпкан-дыр мен!» – диве. Бурган сээң сөзүң дээш кылыктанып, сээң холдарыңның кылган ажыл-херээн бузуп үрегдеп кааптарын чедип алган херээң чүл?+
6Хөй дүш-дүлде дег, хөй сөс-домакта хоозун куруг чүүл хөй болур. А сен Бургандан коргуп чор+.

Чөптүг эвес эрге-чагырга дугайында

7Кандыг-бир чуртта ядыыларның базындырып чоруурун база чөптүг шынның хажыдыышкынын көрзүңзе, аңаа элдепсинме+, чүге дээрге дарга кижини ооң үстүнде дарга хайгаарап көрүп турар, а ону – оон-даа үстүндээзи. 8Черден ажык-дүжүктү шупту улус ап турар, шөлдер хаанга безин бараан болуп турар[*].

Алыксак-чиксек чоруктуң хоозуну

9Акша-мөңгүнге ынак кижи аңаа черле тотпас; бай-байлакка ынак кижи ону сагыжынга чедир чыып ап шыдавас. Ол база-ла хоозун куруг чүве-дир! 10Бай-байлак көвүдээн тудум, ооң ажыын көөр улус база көвүдеп турар; байлактың ээзинге ону чүгле көөрден башка, ажык-дузазы чүл? 11Эвээшти-даа чиген болза, хөйнү-даа чиген болза, ажылчынның уйгузу тамчыктыг; а байның тодуг-догаазы ооң бодунга уйгу-дыш бербес.

12Чырык черде көргеним хилинчектиг човулаң бар-дыр+ – ол дээрге ээзиниң бодунга хора боор кылдыр чыгдынып чоруур бай-байлак-тыр. 13Ол бай-байлаа кандыг-ла бир хорадан арлып чиде бээр, а оолдуг апаргаш, оозунга бээр хире чүзү-даа чок, хол куруг боор. 14Иезиниң иштинден үнүп келгени дег, шак-ла ындыг үпчүген чанагаш хевээр чоруй баар+ база бодунуң ажыл-ижинден холунга тудуп алгаш баргы дег чүү-даа ап шыдавас. 15Ол шынап-ла хилинчектиг човулаң-дыр: кандыг келген-дир, шак-ла ындыг хевээр чоруй баар. Хат-салгынче иженип чораанындан аңаа кандыг ажык-дуза барыл?+
16А ол кижи бүгү назынында караңгыда чемненип, кылыктанып, хомудап, анчыгзынып база аарып чоруур.

17А мээң магалыг болгаш таарымчалыг деп көрген чүүлүм – Бурганның бергени өйлүг назынында кижиниң аштанып-чемненип, чырык черде бодунуң иженип чоруур ажыл-ижинге өөрүп чыргап чорууру, кижиниң үүле-хуузу ындыг-дыр. 18Бурган кандыг-бир кижиге бай-байлакты, эт-хөреңгини бергеш, ооң ажыын көөр болгаш ажыл-ижинге өөрүүр арганы база берген болза, ол дээрге Бурган хайыразы-дыр+. 19Бир эвес Бурган ооң чүрээн өөрүшкү-биле алаактырып турар болза, ол кижи чуртталгазының узун-кысказының дугайында хөй боданмас апаар.

6

6^1Чырык черде мындыг човулаң барын көрдүм+, улуска ол бо-ла таваржыр-дыр. 2Бурган кижиге бай-байлакты-даа, эт-хөреңгини-даа, алдар-хүндүнү-даа берген дижик, ол кижиниң күзээн-не чүвези бар дижик+. Ынчалза-даа Бурган аңаа ол бүгүнүң ажыын көөр арга бербес-тир, а ооң ажыын көңгүс өске кижи көрүп чоруур-дур+. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш хилинчектиг човулаң-дыр. 3Кандыг-бир кижи чүс ажы-төлдү төрүп, хөй чыл чурттаан база ооң назыны улам узаан дижик. Ынчалза-даа ол кижиниң сеткили бай-байлаанга өөрүп чыргаваан, а боду безин таптыг ажааттырып хөөржүттүрбээн болза+, аңаа көөрде, ара дүжүп, төрүттүнмейн барган төл аас-кежиктиг дээр ийик мен+. 4Ол төл хей-бус ышкаш келгеш, караңгыже чорупкан база ооң адын дүмбей бүргээн. 5-6Ол төл чырык хүннү көрбээн-даа, билбес-даа болза, 2000-даа чыл чурттааш, чуртталгазынга өөрүп чыргаваан демги кижиге көөрде, амыр-дыштыг. Бүгү-ле улус чаңгыс черже чоруур эвес ийик бе? 7Кижиниң бүгү-ле ажыл-ижи ооң хырны дээш чүве-дир+, а ооң сеткили кажан-даа тодуп ханмайн чоруур. 8Мугулайдан мерген угаанныг кижи чүзү-биле дээре деп+, чурттап билир-даа болза, ядыы кижи чүзү-биле дээре деп? 9Сеткилиңниң күзеп чорууру четтинмес чүүлден мурнуңда көстүп турар чүүл дээре. Ол база-ла хоозун куруг чүүл болгаш түңнел чок күжениишкин-дир.

Кижиге чүү чүве дээрел

10Бар-ла чүве бүрүзү чүл ол дээрзин шагда-ла адап каан+, кижи дээрге чүл дээрзи база билдингир, ол оон артык күштүг Бурган-биле маргыжып шыдавас+. 11Сөс көвүдээн тудум, хоозун куруг чүве көвүдеп чоруур+: кижиге ол бүгүнүң ажык-дүжүү чүл? 12Кижиниң хөлеге дег чурттап эртип турар+, хоозун куруг чүүл долган чуртталгазының өйлүг назынында аңаа чүү чүве эки дээрзин кым билир боор? База кижиге ооң соонда чырык черге чүү болурун кым чугаалаар боор?

7

7^1Чаагай ат-алдар чаагай чыттыг үстен дээре+ база өлүм хүнү төрүттүнген хүнден дээре+.

2Найыр-дой болуп турар черже баарының орнунга, качыгдалдың ыы-сыызы дыңналып турар черже барганы дээре, чүге дээрге кижи бүрүзүнүң төнчүзү ындыг, дириг кижи ону чүрээнге шыгжап алзын+. 3Каткыдан муңгарал дээре, чүге дээрге муңгаргай арындан угаан-чүрек экижиир+. 4Мерген угаанныгларның чүрээ – качыгдалдың бажыңында, а мугулайларның чүрээ – хөглээшкин бажыңында.

5Мугулайларның ырын дыңнаарындан мерген угаанныгның чемезин дыңнааны дээре+. 6Чүге дээрге мугулайларның каткызы – паш адаанда отта хараган будуктарының дызыраажы-дыр. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр!

7Базымча мерген угаанныг кижини мугулай кылып каар база хээли сеткил-чүректи сандарадып үрээр+.

8Ажыл-херектиң төнчүзү ооң эгезинден дээре; шыдамыккай сеткил улуургак сеткилден дээре+. 9Сеткил-хөңнүң-биле кылыктанырынче далаш болба; чүге дээрге кылык мугулайларның хөрек-чүрээнде турумчуп чоруур.

10«Чүге эрткен үе амгы үеден дээре чүвел?» диве; сен улуг угаанныг болзуңза, ындыг айтырыг салбас сен.

11Чырык хүннү көрүп чоруурларга мерген угаан биле өнчү-хөреңги кады бар болза, эки; кайызы-даа ажык-дүжүктүг. 12Чүге дээрге мерген угаанның чаглааның адаанга турары акша-мөңгүннүң чаглааның адаанга турары-биле дөмей; ынчалза-даа угаан-билигниң дээрези – ооң эдилекчизиниң амы-тынын камгалаарында.

13Бурганның кылып турар ажыл-херээнче көрүп көр: Ооң ыргайтып каан чүүлүн кым дортайтып шыдаарыл?+
14Менди-чаагай хүннерде аас-кежиктиг бол, а берге хүннерде мону бодан: кижи амытан бодунуң соонда чүү болурун билбес болзун дээш[*], Бурган оларның кайызын-даа тургузуп каан.

Мерген угаан, чөптүг-шынныг чорук болгаш бачыт

15Хоозун куруг чүүл долган назынымда чүнү-даа көрүп келдим: чамдык улус чөптүг-шынныг-даа болза, өлүп каар-дыр, чамдык улус бузуттуг-даа болза, үр чурттап чоруур-дур+. 16Бодуңну хөлүн эрттир чөптүг-шынныг кылдыр-даа, хөлүн эрттир мерген угаанныг кылдыр-даа алдынма; бодуңну чок кылдырган херээң чүл? 17Хөлүн эрттир бузуттуг болба база мугулай болба: эрте дээре өлген херээң чүл?+
18Бир эвес бирээзинден туттунгаш, өскезинден база холуң ыратпас болзуңза, ол эки; Бургандан коргар кижи оларның кайызынче-даа чайлы бербес.

19Угаанныг кижини мерген угааны хоорайның он чагырыкчызындан-даа күштүг кылыптар+.

20Бачыт кылбайн, чүгле буян кылып чоруур чөптүг-шынныг кижи чер кырында чок+. 21Улустуң чугаалап турары сөс бүрүзүн-не сүрүп коптарба, оон башка бодуңнуң чалчаң сени бактап турарын дыңнай бээр сен+. 22Чүге дээрге сен бодуң улусту бактап турганың хөй таварылгаларны сээң чүрээң билир болгай.

23Ол-ла бүгүнү мерген угааным-биле шылгап хынаан мен, бодумга «Мерген угаанныг болуйн» дээн мен, ынчалза-даа мерген угаан менден ырак-тыр. 24Болуп турар бүгү чүвениң утказы ырак-ла-дыр база ханы-ла-дыр: кым ону тып, угаап билип шыдаарыл?+

Херээжен кижи дугайында

25Мерген угаанны илередип тып, бодамчалыг чорукту шинчилеп билип аарынче, угаан-билиг чок мугулай болгаш бузуттуг чорукту угаап билип аарынче чүрээмни угландырдым+. 26Түңнелинде илередип тыпканым бо-дур: херээжен кижи өлүмден дора айыыл-дыр+, чүге дээрге ол – четки-дир, ооң чүрээ – дузак-тыр, холдары – кинчилер-дир; Бурганга таарымчалыг кижи оон ойлай бээр, а бачыттыг – аңаа туттурар+. 27-28Мээң илереткен чүүлүм бо-дур, көрүңер: бодамчалыг чорукту улаштыр дилевишаан, бүгү чүвени[*] дес-дараалай шенеп шинчилээш, ону тыппадым – деп, Суртаалчы чугаалаан. – Муң кижиниң аразындан бодамчалыг чаңгыс эр кижини тыптым, а ындыг херээжен кижини улус аразындан шуут тыппадым. 29Бурган кижилерни чөптүг-шынныг кылдыр чаяап каан-дыр, а олар хөйнү күзеп, дилеп эгелээн-дир+ – шак-ла мону илередип тып, угаап билдим.

8

Эрге-күш дугайында

8^1Мерген угаанныг кижиге кым деңнежирил база чүвениң алыс утказын кым билир боор. Кижиниң мерген угааны ооң арнын чырыдып, кадыг шырайын чымчадып турар.

2Бурганга берген даңгырааңны бодааш, «Хаан чарлыын сагып чор» деп чугаалап тур мен+. 3Хаандан ыраар деп далашпа+ база багай херектерге болушпа; чүге дээрге ол чүнү күзээр-дир, дөгерезин кылып шыдаар. 4Хаанның сөзү эрге-күштүг; база аңаа «Ол чүнү канчап турарың ол?» деп кым чугаалаар боор+. 5Айтыышкынны сагып чоруур кижи кандыг-даа багай чүүлче чоокшулавас: мерген угаанныгның чүрээ шын үе-хуусааны-даа, шын арга-хорганы-даа билир. 6Чүге дээрге бүгү-ле чүүл үе-хуусаалыг база арга-хоргалыг, а кижиге ол улуг айыыл-дыр, 7ол оон чүү болурун билбес; база ону аңаа кым чугаалап бээрил? 8Кижиде хат-салгынны туткаш, салбайн баары дег, өлүр хүн-шагының бажын билир эрге-күш чок, демиселден ол хосталып-даа шыдавас, а бузуттуг кижини ооң бузуду камгалап-даа шыдавас. 9Кижи кижини чагырып, аңаа хора чедирип чоруур шагда+, чырык черде дойлуп турар бүгү-ле херектерни чүрээм-биле сайгарып бодап чорааш, бо бүгүнү көрдүм.

Салым-чолдуң тывызыы

10Улус бузуттугларны хөөржүдүп кааш, ыдыктыг черден ырай бергеш, демгилерниң бак үүлгедиглер кылып чорааны хоорайынга оларны мактап турарын[*] база көрдүм. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр. 11Бак үүлгедиглерниң шииткели дүрген эвес күүсеттинип турарындан кижи чүрээ бачыт кылыр күзел-биле долуп чоруур. 12Бачыттыг кижи чүс-даа катап бачыт кылып чорааш, узун назы назылаарын-даа көрүп чордум. Ийе, билир мен: «Аас-кежик Бургандан коргар улуска кээр, 13а бузуттуг кижиге эки болбас, Бургандан кортпас кижиниң назыны хөлегеге дөмей+, ол оозун узадып шыдавас». 14Ынчалза-даа чер кырында мындыг хоозун куруг чүүл база бар: чөптүг-шынныг улуска бузуттугларның үлүг-хуузу онаажып-даа, бузуттуг улустуң үлүг-хуузу чөптүг-шынныгларга онаажып-даа турар-дыр+. Ол база-ла хоозун куруг чүүл-дүр деп билдим.

15Ынчангаш өөрүшкүлүг хөглээшкинни экизиндим; чүге дээрге кижи амытанга чырык черге аштанып-чемненип, хөглээринден дээре чүве чок-тур+, ол бүгү кижини эдерип, Бурганның аңаа чырык черге чурттаар кылдыр берген назынында кылып чоруур ажыл-ижи-биле кады чоруур-дур. 16Кижиниң хүндүс-даа, дүне-даа уйгу-дыш көрбейн киржип чорууру ажыл-херектерни+ – чер кырында дойлуп турар бүгү-ле ажыл-херектерни – эргий көөр база мерген угаанны угаап билип аар дээш, чүрээмни угландырдым. 17Бурган бүгү-ле чүүлдү тургузарда, кижи чырык черде дойлуп турар чүүлдерни угаап билип ап шыдавас кылдыр кылган дээрзин ынчан көрдүм. Кижи ол бүгүнү шинчилээр дээш чеже-даа кызар болза, ол ону дөмей-ле билип ап шыдавас+ база кандыг-ла бир мерген угаанныг кижи «Билир мен» дээр-даа болза, ол ону угаап билип ап шыдавас.

9

Өлбээн шаанда, чуртталгага таалааны дээре

9^1Ол бүгүже угаан-чүрээмни угландыргаш, келген түңнелим бо: чөптүг-шынныглар, мерген угаанныглар болгаш оларның ажыл-херектери, харын-даа ынакшыл азы көөр хөөн чок чорук безин Бурганның холунда-дыр. Бодун чүү манап турарын билир кижи чок. 2Бүгү-ле кижилерниң үүле-хуузу бир дөмей+: чөптүг-шынныг кижиниң-даа, бузуттуг кижиниң-даа, буянныг кижиниң-даа; арыгланып чоруур кижиниң-даа, бужар кижиниң-даа; өргүл кылып чоруур кижиниң-даа, өргүл кылбайн чоруур кижиниң-даа; эки мөзүлүг кижиниң-даа, бачыттыг кижиниң-даа; даңгыраглап чоруур кижиниң-даа, даңгырак бээринден сестир кижиниң-даа үүле-хуузу бир дөмей+. 3Чырык черде дойлуп турар бүгү чүүлдерниң багай талазы – шупту улустуң үүле-хуузу бир дөмей болганы-дыр! Ынчангаш дириг чорда, кижи амытанның чүрээн каржы сеткил болгаш мугулай чорук долуп чоруур-дур; а ооң соонда өлүглерже чоруй баар-дыр. 4Дириглер аразынга чоруур шаанда, кижиге идегел ам-даа бар, чүге дээрге дириг ыт өлүг арзылаңдан дээре! 5Дириглер өлү бээрин билир, а өлүглер чүнү-даа билбес+. Оларга шаңнал турбас: олар уттундурган+, 6оларның ынакшылы-даа, көөр хөөн чогу-даа, хүннээшкини-даа шагда-ла читкен, база чырык черде дойлуп турар бүгү ажыл-херектерге мөңге шагда киржилге чок апарганнар.

7Ынчангаш бодуңнуң аъш-чемиңни өөрүшкүлүг чип, арага-хымызыңны хөглүг ижип чор, чүге дээрге Бурган сээң ажыл-херектериңге таарзынып турар-дыр+. 8Кандыг-даа үеде кеткен хевиң ак болзун, база бажыңда чагган олива үзү эвээжевейн чорзун[*]. 9Бурганның чырык черге сеңээ бергени, хоозун куруг чүүл долган бүгү-ле назыныңда ынак кадайың-биле кады чуртталгага таалап чор, сээң чырык черде иженип чоруур ажыл-ижиңден болгаш чуртталгадан алыр үлүүң ол-дур. 10Холуң кылып шыдаар бүгү-ле ажылды бар шааң-биле кылып чор; чүге дээрге чеде бээриң өлүглер оранында ажыл-даа чок, бодал-даа чок, билиг-даа чок, мерген угаан-даа чок+.

Мерген угаанның кезээде-ле күштүг болбазы

11Эргий көргеш, чырык черде мындыг чүве көрдүм: чарышка чедиишкин аваангыр дүргеннерде эвес, дайынга тиилелге дидимнерде эвес, аъш-чем мерген угаанныгларда эвес, бай-байлак бодамчалыгларда эвес, ээ көрнүүшкүн билиглиглерде эвес-даа болгулаар-дыр, ол бүгү үе-хуусаа биле таварылгадан хамааржыр-дыр. 12Чүге дээрге кижи бодунуң үе-хуусаазын билбес-тир. Балыктарның айыылдыг четкиге туттуруп аары дег, куштарның дузакче кире бээри дег+, кижи амытан база-ла ынчаар хенертен келген айыылдыг үе-шакка туттуруп чоруур-дур.

13Оон аңгыда чырык черде мындыг мерген угаанны көрдүм, база ону улуг деп санадым. 14Хөй эвес чурттакчылыг улуг эвес хоорай турган, аңаа удур бир улуг хаан келгеш, ону долгандыр улуг бүзээлелди тургускан. 15Ынчалза-даа ол хоорайда бир мерген угаанныг ядыы кижи илереп тыптып келген, мерген угааны-биле хоорайны камгалап каап болур турган кижи ол-дур[*]. Ынчалза-даа ол ядыы кижини кым-даа сагынмаан. 16Ынчангаш мен «Мерген угаан күштен дээре-дир» дидим+, ынчалза-даа улус ядыы кижиниң мерген угаанын куду көөр-дүр база ооң сөстерин тооп дыңнавас-тыр.

17Мугулайларның аразынга чагырыкчының алгы-кышкызынга деңнээрге, мерген угаанныгларның оожум топтуг чугаазы дээре дыңналыр дээрзи шын. 18Мерген угаан дайын чепсээнден дээре дээрзи база шын; ынчалза-даа чаңгыс бачыттыг кижи[*] хөй-ле эки-чаагай чүүлдү чок кылыр-дыр+.

10

Өөредиглиг чугаалар

10^1Өлүг сээктер чаагай чыттыг үстү чыдыдып үреп турар, улуг мерген угаанны хензигийне мугулай чорук чая базып турар. 2Мерген угаанныгның чүрээ ону шын талаже углап чоруур, мугулайның чүрээ ону өске талаже углап чоруур. 3Мугулай кижи бодунуң оруу-биле чоруп чорааш, чүнү-даа чедир угаап билбейн чоруур, база кижи бүрүзүнге ол бодунуң мугулайын көргүзүп чоруур[*].

4Бир эвес чагырыкчы сенче кылыктаны бээр болза, турган чериңден ырава+; серт-бурт эвес бүдүштүг болзуңза, улуг бачыттарың өршээттинер. 5Чагырыкчының частырыы-биле болуп турар, чырык черде көргеним багай чүүл бар-дыр: 6мугулай улусту депшидип турар, а ызыгууртан-байларны адаанче бадырып турар-дыр; 7кулдар аъттыг шаап турарын+, а беглер кулдар ышкаш чадаг кылаштажып турарын база көрдүм.

8Оңгар казып турар кижи боду ынаар барып дүжүп болур+ база херим-хананы үрегдеп турар кижини чылан шаптып болур[*]. 9Даштарны казып ап турар кижи бодун кемдедип ап болур база ыяш чарып турар кижи ооң айыыл-халавынга таваржып болур+.

10Бир эвес балды шаптылай бээр болза, ону чидидип албаан шаанда, кижи хөй күш үндүрер апаар; маңаа мерген угаан болгаш мергежил ажыктыг. 11Бир эвес чылан илбичиниң шишпиириниң мурнунда шапкан болза, ооң илби-шидизиниң ам ажыы чүү боор+.

12Мерген угаанныг кижиниң аксындан үнген сөстер буянныг чаагай, а мугулайның чугаа-сөзү ооң бажын чиир+. 13Ооң аксындан үнген сөстүң эгези – мугулай, а ол сөстүң төнчүзү – хоралыг тенек аарыг; 14ол хиреде мелегейниң чугаазы хөй+.

Келир үеде чүү болурун кижи билбес база ол кижиниң соонда чүү болурун аңаа кым чугаалап бээр боор.

15Мугулай улустуң ажылы оларның боттарын могадып шыладыр, олар хоорайже чанар оруун безин билбес.

16Бир эвес чурттуң хааны чалча уктуг[*] база бир эвес беглери эртен эрте-ле дойлап эгелеп турар болза, ындыг чурт ат болганы ол. 17Бир эвес чурттуң хааны бедик уктуг болза база беглери арагалап-дарылаар дээш эвес, а чогуур шагында күш кирип аар дээш чемненип турар болза, ындыг чурт амыр-чыргалдыг+.

18Чалгаа чоруктан бажыңның дээвиири сандарай бээр, база хол шимчевеске, сери өттүр чаъс дамдылай бээр.

19Аъш-чем кижини өөртүр, арага чуртталганы хөгледир+, бүгү чүвеге акша-мөңгүн дузалаар+.

20Бодуңнуң бодалдарыңда безин хаанны бак сөглеве+ база удуур өрээлиңге безин бай кижи дугайында багай сөс этпе, чүге дээрге дээрниң куштары сээң сөзүңнү дамчыдыптып болур, база чалгынныглар сээң чугааңны тарадыптып болур.

11

11^1Бодуңнуң хлеб-тарааңны суг аайы-биле бадырып чорудуп тур, хөй хүннер эрткенде, ооңну катап тып аар сен[*].

2Өнчү-хөреңгиңниң кезиин чеди азы сес кижиге үлеп берип чор, чүге дээрге чер кырынга кандыг бергелер болу бээрин билир эвес сен.

3Булуттар долуп кээр болза, чаъсты черже төп бадырар дээни ол база ыяш мурнуу азы соңгу чүкче барып дүжер болза, барып дүшкен черинге-ле чыдары ол.

4Хатты хайгаарап чоруур кижи үрезинин чажып тарывас база булуттарже көрүп чоруур кижи дүжүт ажаавас.

5Хаттың оруктарын-даа, сааттыг кижиниң иштинде мага-боттуң канчаар тыптып турарын-даа+ билбезиң дег[*], бүгү-ле чүвени боттандырып турар Бурганның ажыл-херектерин билип шыдаар эвес сен.

6Эртен үрезиниңни тарып чор, кежээ база холдарыңга амыр-дыш бербе, чүге дээрге оозу азы моозу чедимчелиг болур бе азы кайызы-даа деңге эки болур бе дээрзин билир эвес сен.

Кырываан шаанда, аныяк назынга таалааны дээре

7Чырык чаагай-ла база хүннү көөрү каракка тааланчыг. 8Бир эвес кижи хөй-даа чыл чурттаар болза, хүн бүрүзүнге өөрүп чорзун, ынчалза-даа караңгы хүннер хөй болурун база утпайн чорзун: бүгү-ле болуп турар чүүлдер хоозун куруг-дур.

9Аныяк оол, аныяк шааңда хөглеп чор, база чүрээң чалыы назыныңда өөрүшкүнү чооглап чорзун+, база чүрээңниң кыйгырган оруктарынче карактарың кайнаар көөр-дүр, ынаар углап чор+, чүгле мону бил: ол бүгү дээш Бурган сенден харыы негээр+. 10Муңгаралды чүрээңден ойладып, мага-бодуңдан хилинчекти ырадып чор. Чаш назын болгаш чалыы үе – хей-бус-ла.

12

12^1Аныяк-чалыы назыныңда Чаяакчыңны утпайн чор. Ооң соонда аар-берге хүннер база «Олардан меңээ таалал чок-тур» дээриң чылдар чедип кээр+; 2ынчан хүн болгаш чырык, ай болгаш сылдыстар өже бээр, база чаъс соонда чаа булуттар диргелип кээр+.

3Ынчан бажыңның таңныылдары сириңейни бээр, күштүглер күдүгүр апаар, дээрбениң ажылчыннары эвээш артканындан дээрбелевейн баар, а соңгаже көргеннерге караңгы апаар[*]. 4Дашкаар үнер ийи эжииң+ хагдына бээр база дээрбе даажы дыңналбайн баар+; куштуң бир дугаар алгызындан-на оттуп кээр апаар сен, ырлаар кыстар шупту ыытташпайн баар. 5Бедик черлерден коргар апаар сен, а оруктарны айыыл долган ышкаш апаар, миндаль ыяжы чечектели бээр[*]; шерги шимченгир эвес апаар база каперс[*] дээштиг эвес апаар. Оон кижини ооң мөңге бажыңынче аппар чыдар+, а ыглаан-сыктаан улус ону долганып, кудумчуда бар чыдар.

6Ынчан мөңгүн илчирбежигеш үстү бээр, база алдын аяк чарлы бээр, база суг бажының чанында доңга бусту бээр, кудуктуң кочал тыртып долгаар дугую үрели бээр+; 7довурак-доозундан чаяаттынган кижи+ черже катап эглип, биеэги хевээр довурак апаар+, а амыдыралдың тыныжы ону берген Бурганче катап эгли бээр+.

8Хоозундан хоозун чүве-дир – деп, Суртаалчы чугаалап каан. – Бүгү чүве хей-бус ышкаш!+

Түңнел сөс

9Мерген угаанныг боорундан аңгыда, Суртаалчы чонну билигге өөредип чораан. Ол хөй-ле угаадыглыг чугааларны деңзигүүрлей хынап шинчилеп база чогаадып чораан+. 10Суртаалчы чечен сөстерни дилеп тып чораан база шынның сөстерин чиге бижип каан. 11Мерген угаанныгларның сөстери – мал сүрүкчүзүнүң шиш баштыг ыяжы дег база чыып каан угаадыглыг чугаалары – чаңгыс Кадарчыдан+ келген кадап каан өргеннер дег.

12А оон аңгыда моон оваарнып чор[*], оглум: хөй номнар бижиирге, төнчү турбас, база хөлүн эрттир номнар шинчилээрге, мага-ботка шыланчыг+. 13Бүгү чугаа төнген, түңнели бо-дур: Бургандан коргуп, Ооң айтыышкыннарын сагып чор+, чүге дээрге кижиге херек-ле чүве ол. 14Чүге дээрге бүгү-ле ажыл-херектер дээш, бүгү-ле чажыртынган чүүлдер дээш+ – ол бүгүнүң экизин, багайын тодарадып – Бурган кижилерден харыы негээр+.

* 1:7 Азы: «А хемнер боттарының үнген черинче, оон катап-ла агып бадар дээш, дедир эглип кээп-ле турар».

* 1:14 Түңнел чок күжениишкин – еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары мындыг: «Сагыш човаа», «Хатты кадарары».

* 2:8 «Хөй-ле херээженнер» деп еврей сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары мындыг: «Хөй-ле хөгжүм херекселдери» азы «Хөй-ле арага савалары».

* 2:22 Азы: «Сагыш-чүрээниң күзел-чүткүлүнден».

* 2:25 Өске бурунгу сөзүглелде бо сөстерниң орнунга «Аштанып-чемненип болгаш сагыш ханып чораан кижи ылап-ла мен эвес мен бе?» деп бижээн.

* 3:5 Бо сөстер тараажының шөлде ажылын көргүскен бооп болур (Иса. 5:2 көр).

* 3:12 Азы: «Оларга өөрүп-хөглээринден болгаш чуртталгага таалаарындан».

* 3:15 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Бурган эрткен үени харыы тудар кылдыр кыйгырар».

* 4:4 Азы: «Кижилер аразынга адааргалды тывылдырып турарын».

* 4:16 Еврей сөзүглелде 13-16 шүлүктерниң утказы эки билдинмес. 16-гы шүлүктүң болгу дег өске утказы мындыг: «Ону эдерген чонну санап четпес болду, ынчалза-даа соонда келгеннери ону магадавас».

* 5:5 Бурганның төлээзи – бо шүлүкте улустуң бээр деп даңгыраглааны өрелерин Бурганның өргээзинден чыып чоруур кижини ынча дээн чадавас.

* 5:8 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Хаан безин шөлдерге бараан болуп турар».

* 7:14 Азы: «Кижи амытан Бурганны буруудадып шыдавас болзун дээш».

* 7:27-28 Азы: «Херээженнерниң шуптузун».

* 8:10 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «мактап турарын» эвес, а «уттуптарын» деп сөстү бижээн.

* 9:8 Ак хеп болгаш олива үзү чаап каан баш – байырлалдың, хөглээшкинниң демдээ турган (Ыд. ыр. 22:5 көр).

* 9:15 Азы: «Камгалап каан кижи ол болган».

* 9:18 Азы: «Чаңгыс частырыг», «Частырыг кылган чаңгыс кижи».

* 10:3 Азы: «Кижи бүрүзүн „Бо – мугулай-дыр“ деп чоруур».

* 10:8 Чамдыкта чыланнар боттарының уяларын даштан эптей салган ханаларга кылып аар.

* 10:16 Азы: «Аныяк оол».

* 11:1 Мында түреңгилерге дузаламчы (Ы. х. к. 15:10; У. ч. 19:17 көр) азы садыг-саарылга дугайында (Иса. 23:3 көр) чугаалаан чадавас.

* 11:5 Азы: «Сааттыг кижиниң иштинде дириг сүлде-сүнезинниң-даа, мага-боттуң-даа канчаар тыптып турарын билбезиң дег».

* 12:3-5 Бо шүлүктерниң чамдык овур-хевирлериниң утказы эки билдинмес. Мында кырган кижиниң мага-бодун элдээрткен чадавас.

* 12:5 Миндаль ыяжы – ооң чечектери ак өңнүг, ынчангаш баш дүгүнүң агара бээриниң дугайында элдээрткен чадавас. Бо домактың болгу дег өске утказы мындыг: «Миндаль тооруунуң амданы билдинмес апаар».

* 12:5 Каперс дээр үнүштү чемге амдан киирер база эр кижиниң төл төрүдер күжүн көвүдедир холуксаа кылдыр ажыглап турган.

* 12:12 Азы: «А ол бүгүнүң кырынга немешкен өөредиглерден оваарнып чор».

+ 1:1 Эккл. 1:12; 7:27; 12:8-10

+ 1:2 Иов 7:6; Ыд. ыр. 38:6-7; 143:4; Эккл. 8:8; Рим. 8:20

+ 1:3 Эккл. 2:11; 3:9; 5:15
+ 1:4 Ыд. ыр. 103:5; 118:90
+ 1:5 Ыд. ыр. 18:6
+ 1:7 Ыд. ыр. 103:8-9
+ 1:8 У. ч. 27:20
+ 1:9 Эккл. 3:15
+ 1:11 Эккл. 2:16
+ 1:13 Эккл. 2:26; 3:10
+ 1:15 Эккл. 7:13
+ 1:16 3 Хаан. 3:12; 4:29; Эккл. 2:9
+ 1:18 Эккл. 12:12
+ 2:2 У. ч. 14:13
+ 2:4 3 Хаан. 7:1
+ 2:4 Сол. ыр. 8:11
+ 2:5 Сол. ыр. 4:16
+ 2:8 3 Хаан. 9:28; 10:10,
+ 2:8 3 Хаан. 11:3
+ 2:9 3 Хаан. 3:12; 1 Чыл. 29:25; Эккл. 1:16
+ 2:11 Эккл. 1:3; 3:9; 5:15
+ 2:14 Ыд. ыр. 48:11; Эккл. 3:19; 9:2
+ 2:16 Эккл. 1:11
+ 2:18 Ыд. ыр. 38:7; 48:11
+ 2:23 Иов 14:1
+ 2:24 Эккл. 3:12-13; 5:18; 8:15
+ 2:24 Эккл. 5:18
+ 2:26 Эккл. 1:13
+ 3:2 Евр. 9:27
+ 3:4 Рим. 12:15
+ 3:7 Э. д. 37:29
+ 3:7 Ам. 5:13
+ 3:9 Эккл. 1:3; 2:11; 5:15
+ 3:10 Э. д. 3:19; Эккл. 1:13; 2:26
+ 3:11 Эккл. 8:17
+ 3:12 Эккл. 2:24
+ 3:13 Эккл. 2:24; 5:19
+ 3:15 Эккл. 1:9
+ 3:17 Мф. 16:27; 2 Кор. 5:10
+ 3:18 Ыд. ыр. 48:13, 21; 72:22
+ 3:19 Ыд. ыр. 48:11; Эккл. 2:14; 9:2
+ 3:20 Э. д. 3:19; Эккл. 12:7
+ 3:22 Эккл. 2:24
+ 4:1 Эккл. 9:11
+ 4:1 Ыы. 1:2
+ 4:1 Иов 35:9; Эккл. 5:7
+ 4:2 Иов 3:22; Эккл. 7:1
+ 4:3 Иов 3:16; Эккл. 6:3
+ 4:5 У. ч. 6:10-11; 24:33-34
+ 4:6 У. ч. 15:16
+ 4:8 Эккл. 1:8
+ 4:11 3 Хаан. 1:2
+ 4:14 Э. д. 41:14, 41-43
+ 4:17 Иса. 1:12
+ 4:17 1 Хаан. 15:22
+ 4:17 У. ч. 15:8
+ 5:1 Мф. 6:7
+ 5:2 У. ч. 10:19
+ 5:3 Ыд. ыр. 49:14

+ 5:4 Лев. 5:4; Сан. 30:3; Ы. х. к. 23:21; У. ч. 20:25

+ 5:5 Аж.-ч. 5:4
+ 5:6 Эккл. 12:13
+ 5:7 Иов 35:9; Эккл. 3:16; 4:1
+ 5:12 Эккл. 6:1
+ 5:14 Иов 1:21
+ 5:15 Эккл. 1:3; 2:11; 3:9
+ 5:18 Эккл. 2:24
+ 6:1 Эккл. 5:12
+ 6:2 Ыд. ыр. 16:14; 72:7
+ 6:2 Лк. 12:20
+ 6:3 Иса. 14:20; Иер. 8:2
+ 6:3 Иов 3:16; Эккл. 4:3
+ 6:7 У. ч. 16:26
+ 6:8 Эккл. 2:15
+ 6:10 Эккл. 1:10; 3:15
+ 6:10 Иов 9:32; Иса. 45:9; Рим. 9:20
+ 6:11 Эккл. 5:2
+ 6:12 Иов 8:9; 14:2
+ 7:1 У. ч. 22:1
+ 7:1 Эккл. 4:2
+ 7:2 Ыд. ыр. 89:12
+ 7:3 Мф. 5:4; Лк. 6:21; 2 Кор. 7:10
+ 7:5 У. ч. 15:31-32
+ 7:7 Ы. х. к. 16:19; У. ч. 17:8
+ 7:8 У. ч. 14:29
+ 7:13 Иов 12:14; Эккл. 1:15
+ 7:15 Эккл. 8:14
+ 7:17 У. ч. 10:27
+ 7:19 У. ч. 21:22; Эккл. 9:16, 18

+ 7:20 3 Хаан. 8:46; 2 Чыл. 6:36; Ыд. ыр. 142:2; У. ч. 20:9; Иак. 3:2; 1 Ин. 1:8-10; Рим. 3:10

+ 7:21 У. ч. 30:10
+ 7:24 Иов 28:12
+ 7:25 Эккл. 1:17
+ 7:26 У. ч. 5:4
+ 7:26 У. ч. 22:14; 23:27
+ 7:29 Э. д. 1:27; 3:6-7
+ 8:2 3 Хаан. 2:43
+ 8:3 Эккл. 10:4
+ 8:4 Иов 9:12; Дан. 4:32
+ 8:9 Эккл. 3:16; 4:1
+ 8:13 Иов 14:2; Эккл. 6:12
+ 8:14 Эккл. 7:15
+ 8:15 Эккл. 2:24
+ 8:16 Ыд. ыр. 126:2
+ 8:17 Эккл. 3:11

+ 9:2 Иов 9:22; Ыд. ыр. 48:11; Эккл. 2:14; 3:19

+ 9:2 Иов 9:22
+ 9:5 Иов 14:21
+ 9:5 Ыд. ыр. 30:13; 87:13; Иса. 26:14
+ 9:7 Эккл. 2:24
+ 9:10 Ыд. ыр. 6:6; Иса. 38:18
+ 9:12 У. ч. 7:23
+ 9:16 Эккл. 7:19
+ 9:18 Иис. 7:1
+ 10:4 Эккл. 8:3
+ 10:7 У. ч. 19:10
+ 10:8 Ыд. ыр. 7:16; У. ч. 26:27
+ 10:9 Ы. х. к. 19:5
+ 10:11 Иер. 8:17
+ 10:12 Ыд. ыр. 63:8; У. ч. 18:7
+ 10:14 У. ч. 15:2
+ 10:17 У. ч. 31:4
+ 10:19 Башт. 9:13; Ыд. ыр. 103:15
+ 10:19 Эккл. 7:12
+ 10:20 Хост. 22:28
+ 11:5 Ыд. ыр. 138:15
+ 11:9 Эккл. 2:10; 9:7
+ 11:9 Иов 31:7
+ 11:9 Эккл. 12:14; 2 Кор. 5:10
+ 12:1 2 Хаан. 19:35
+ 12:2 Иса. 5:30
+ 12:4 Ыд. ыр. 140:3
+ 12:4 Иер. 25:10
+ 12:5 Иов 17:13; Иса. 14:18
+ 12:6 Иса. 30:14
+ 12:7 Э. д. 2:7
+ 12:7 Э. д. 3:19; Ыд. ыр. 89:4; Эккл. 3:20
+ 12:7 Сан. 16:22; Иов 34:14-15
+ 12:8 Эккл. 1:2
+ 12:9 3 Хаан. 4:31; У. ч. 1:1
+ 12:11 Ыд. ыр. 22:1; 79:2; Ин. 10:11
+ 12:12 Эккл. 1:18
+ 12:13 Ы. х. к. 6:2; Эккл. 5:6
+ 12:14 1 Кор. 4:5
+ 12:14 Эккл. 11:9; 2 Кор. 5:10; Рим. 2:15-16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Экклесиаст

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ